Phân tích bài ca dao “Hòn đá đóng rong vì dòng nước chảy, Hòn đá bạc đầu vì bởi sương sa….”

Đề bài: Em hãy phân tích bài ca dao:

Hòn đá đóng rong vì dòng nước chảy,
Hòn đá bạc đầu vì bởi sương sa.
Em với anh cũng muốn kết nghĩa giao hòa,
Sợ mẹ bằng biển, sợ cha bằng trời.
Em với anh cũng muốn kết tóc ở đời,
Sợ rằng mây bạc giữa trời mau tan.

Từ xưa, những hình ảnh quen thuộc gần gũi như hồn đá đã được tác giả dân gian đưa vào văn chương để làm cái cớ giãi bày những cung bậc tình cảm khác nhau của con người. Ta đã biết đến hình ảnh hòn đá trong truyền thuyết Trầu Cau hay sự tích nổi tiếng Đá vọng phu và nhiều tác phẩm dân gian khác như bài ca dao sau đây

Hòn đá đóng rong vì dòng nước chảy,

Hòn đá bạc đầu vì bởi sương sa.

Em với anh cũng muốn kết nghĩa giao hòa,

Sợ mẹ bằng biển, sợ cha bằng trời.

Em với anh cũng muốn kết tóc ở đời,

Sợ rằng mây bạc giữa trời mau tan.

Đó chính là lời tâm sự chân thành của cô gái với chàng trai về những nỗi lo sợ rất thực tế của mình: Cô rất  lo lắng cho tuổi xuân trôi nhanh, lo về những sự ngăn cản của cha mẹ và lo cho cả mối tình mong manh; đồng thời bày tỏ lòng chung thủy đối với người mình yêu.

Bài thơ mở đầu rất hay và ấn tượng qua hai hình ảnh: Hòn đá đóng rong…, Hòn đá bạc đầu… Nhắc nhớ đến đa người ta thường liên tưởng đến tính chất bền vững muôn thuở của. Chính vì vậy mà hòn đã đã nhanh chóng đi vào văn chương và trở thành ẩn dụ nghệ thuật được dùng để biểu thị sự bền vững lâu dài của tình cảm con người.

Xem thêm:  Phân tích câu ca dao “Thân em như trái bần trôi, Gió dập sóng dồi, biết tấp vào đâu”

Hòn đá đóng rong vì dòng nước chảy,

Hòn đá bạc đầu vì bởi sương sa.

Hai câu đầu đã được tác giả dân gian làm theo thể hứng (một kiểu câu từ quen thuộc của ca dao). Với thể viết này thì có nhiều dạng nhưng cụ thể ở đây là đối cảnh sinh tình. Đầu iên là nêu cảnh vật, sự việc trước, bộc lộ tâm tư tình cảm sau giữa cảnh và tình có mối tương đồng. Điều đầu tiên là cô gái như đã tự bộc lộ tâm sự thầm kín của mình trước cảnh vật, lo sợ về tuổi xuân trôi qua nhanh chóng. Còn đối với trong thiên nhiên, ngay cả những vật vững bền như hòn đá cũng bị đóng rong bởi dòng nước chảy cũng bạc đầu vì bởi sương sa, tức là cũng thay đổi bởi tác động mạnh mẽ của ngoại cảnh. Mọi vật đều bị thời gian nhấn chìm huống chi là tuổi xuân của con người, đặc biệt là của người con gái. Có thể nói những nỗi lo sợ này tuy cô gái không nói ra nhưng nó vẫn biểu hiện thấp thoáng sau từng hình ảnh, từ ngữ và liên quan đến những nỗi lo sợ ở bốn câu thơ sau.
Điệp từ Hòn đá được dùng một cách khép léo khi được đặt ở đầu hai câu thơ gây  ấn tượng mạnh. Hòn đá như tượng trưng cho người phụ nữ và tình yêu bền chặt của họ. Ở trong xã hội cũ, có mấy khi tình yêu nam nữ được suôn sẻ dễ dàng đâu chứ? Hai người dù có yêu nhau nồng cháy đến thế nào, dù thề non hẹn biển… nhưng hạnh phúc thì vẫn xa vời nơi chân trời, khiến họ phải dằn lòng đợi chờ, mong ước. Tác giả dân gian như đã khắc họa thành công tình cảm đó bằng hai ẩn dụ độc đáo: Hòn đá đóng rong và Hòn đá bạc đẩu khiến người đọc nghĩ ngay  đến hình ảnh cô gái. nhan sắc nhạt phai trước sự tàn phá của thời gian, đang mong mỏi hạnh phúc đến với mình. “Dòng nước chảy” và ‘sương sa” được xem là hình ảnh tượng trưng cho sức mạnh của tạo hóa, con người khó bề mà chống lại được.
Nghĩ đến tình yêu tha thiết đến nồng cháy của mình, cô gái không khỏi lo âu. Cô chân thành giãi bày tâm sự:

Xem thêm:  Nghị luận về vấn đề sử dụng điện thoại của học sinh hiện nay

Em với anh cũng muốn kết nghĩa giao hòa,

…trời mau tan.

Cụm từ ‘em’ với ‘anh’ như không phải ngẫu nhiên được lặp lại hai lần diễn tả sự gắn bó khăng khít, tâm đầu ý hợp. Cô gái “em” trong bài ca dao như đã tôn thờ tình yêu là vì cô mong mỏi được xây dựng hạnh phúc dài lâu, tha thiết mong được kết nghĩa giao hòa, kết tóc ở đời cùng người yêu. Điệp từ này như cũng muốn thể hiện quyết tâm và ước mong tha thiết của lứa đôi.
Tình yêu đến nghẹn lời của họ, nguyện vọng của họ là chính đáng, lẽ ra phải được gia đình, xã hội vun đắp và ủng hộ. Nhưng trong hoàn cảnh xã hội cũ thì không đơn giản như vậy. Trong những lời giãi bày của cô gái, chúng ta đã cảm nhận rất rõ tâm trạng đau khổ và nỗi buồn tủi xót xa cho duyên phận éo le.

Có thể bạn thích?

Xem thêm:  Phân tích đoạn Tào Tháo uống rượu luận anh hùng trong Tam quốc diễn nghĩa của La Quán Trung